|
KINH NGHIỆM VÀ YÊU CẦU VẬN ĐỘNG
BÀ CON CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TỈNH LÂM ĐỒNG
“XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN MINH, XÓA BỎ CÁC LUẬT TỤC LẠC HẬU”
CAO THỊ
NGỌC THỦY*
Những năm qua nhờ có chính sách đổi mới của Đảng, tình hình kinh tế
- xã hội của tỉnh Lâm Đồng đã có sự phát triển, đời sống của bà con
các dân tộc đã được cải thiện một bước. Tuy nhiên, Lâm Đồng vẫn là
một tỉnh còn nhiều khó khăn, đặc biệt trình độ dân trí của bà con
các dân tộc thiểu số còn thấp là một cản trở lớn. Chính vì vậy, các
chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà
nước, các chương trình của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần đến được
với đồng bào dân tộc thiểu số, các bộ tộc khác nhau của tỉnh, nhằm
làm chuyển biến nhận thức của đồng bào. Từ đó mới nói tới việc tổ
chức các hoạt động thực tiễn để phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội,
bảo vệ an ninh, quốc phòng; các luật tục lạc hậu sẽ từng bước bị đẩy
lùi; nếp sống văn minh, đời sống văn hoá mới sẽ từng bước được xây
dựng, củng cố.
Thực hiện
Công văn số 1572-CV/TU, ngày 4-7-2008 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lâm
Đồng về việc thực hiện Kế hoạch số 14 của Ban Dân vận Tỉnh ủy phối
hợp tuyên truyền, vận động, từng bước xóa bỏ các phong tục, tập quán
lạc hậu trong đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên, Ban Thường
trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lâm Đồng đã xây dựng kế
hoạch tuyên truyền, vận động đồng bào các dân tộc thiểu số xây dựng
nếp sống văn minh, từng bước xóa bỏ các tập tục lạc hậu, mê tín, dị
đoan trong năm 2008 và những năm tiếp theo. Cụ thể, Uỷ ban Mặt trận
Tổ quốc các cấp đã phối hợp cùng với các tổ chức thành viên Mặt trận
tổ chức được nhiều hoạt động tuyên truyền, vận động các tầng lớp
nhân dân “xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và
lễ hội”; đặc biệt đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động với đối
tượng là đồng bào dân tộc thiểu số gốc Tây Nguyên, từng bước xóa bỏ
các phong tục, tập quán lạc hậu, mê tín, dị đoan... Tuy nhiên, đây
là việc làm hết sức khó khăn do sự tác động, phát triển của kinh tế
thị trường cùng với sự phát triển nhanh của đạo Tin Lành, sự di dịch
cư tự do của một bộ phận các dân tộc thiểu số phía Bắc vào... đã gây
nên không ít các tiêu cực, ảnh hưởng đến ổn định chính trị, phát
triển kinh tế, văn hoá - xã hội. Đặc biệt, phải kể đến một số yếu tố
của truyền thống văn hoá, thiết chế xã hội cũ, nhưng tốt đẹp bị xáo
trộn, pha lẫn với lối sống mới chưa được chọn lọc. Đây thực sự là
khó khăn cho công tác giữ gìn, bảo lưu truyền thống, bản sắc văn hoá
dân tộc, làm lúng túng cho cả các cấp chính quyền, các nhà quản lý
văn hoá. Với các thế lực thù địch, đây lại là dịp thuận lợi để chúng
tiến hành các hoạt động gây rối nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết các
dân tộc, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước. Nắm bắt kịp thời thực trạng nói trên, nhất là để
chống lại các âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch, cấp ủy,
chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong tỉnh đã chủ động
và coi công tác tuyên truyền, vận động đồng bào xây dựng nếp sống
văn minh, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, thực sự là một bước đột phá,
tạo động lực cho sự ổn định và phát triển của tỉnh cũng như cả vùng
Tây Nguyên.
Vấn đề
bức xúc, cần làm ngay là rà soát, vận động đồng bào bài trừ, phê
phán những tục lệ lạc hậu đang tồn tại trong đồng bào các dân tộc
thiểu số; trên cơ sở đó có những kiến nghị với cấp trên và trực tiếp
cộng đồng bàn bạc, kịp thời đề ra những giải pháp khắc phục, góp
phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào theo tinh
thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về phát triển văn hoá và
các nghị quyết của tỉnh về đầu tư phát triển toàn diện vùng dân tộc
thiểu số.
Những năm
qua, công tác tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số đã
đạt được một số kết quả nhất định, trên cơ sở có định hướng:
- Trước
hết, tuyên truyền sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, nhất là bà
con người dân tộc thiểu số nhằm nâng cao nhận thức, chấp hành các
chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước;
xây dựng và thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang
và lễ hội...
- Thứ hai,
vận động nhân dân, nhất là bà con đồng bào dân tộc thiểu số, từng
bước xóa bỏ các tập tục lạc hậu, mê tín, dị đoan... làm ảnh hưởng
đến sự phát triển của từng dân tộc và sự phát triển chung của cộng
đồng, như: tục thách cưới (ở mức cao); tục nối dòng (loạn luân); tục
vợ khi chết, người chồng phải về với gia đình bố mẹ đẻ (hoặc gia
đình chị em ruột, dòng tộc) để lại những đứa con không cha, không mẹ;
nhiều trường hợp không có người nuôi dưỡng..., tục phạt vạ (ở mức
cao); tảo hôn; không làm giấy khai sinh cho con, hoặc không đăng ký
khi kết hôn. Tin vào bùa ngải, ma lai, thầy cúng, thầy mo khi ốm đau.
Tổ chức ăn uống dài ngày khi có đám tang, gây tốn kém cho gia đình
có người chết.
- Thứ ba,
duy trì phát huy những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của từng
dân tộc như: Lễ hội cồng chiêng, khèn, các điệu múa, hát dân gian...;
tổ chức các hoạt động sinh hoạt văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao
quần chúng trong vùng đồng bào dân tộc; phát huy vai trò của ông cậu,
già làng, người phụ nữ, người tiêu biểu... để tuyên truyền vận động,
giáo dục con em học tập nếp sống văn minh, tiến bộ.
- Thứ tư,
đẩy mạnh và nâng cao chất lượng cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây
dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”, lồng ghép và đưa các nội dung
về xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; từ
bỏ các tục lệ lạc hậu... vào cuộc vận động. Thực hiện việc xây dựng
và thực hiện quy ước, hương ước cộng đồng, nhằm từng bước vận động
nhân dân thực hiện nếp sống văn hoá, xóa bỏ các tục lệ lạc hậu, mê
tín, dị đoan...
Tuy nhiên,
bên cạnh sự cố gắng và chủ động nói trên, công tác tuyên truyền, vận
động đồng bào vẫn còn những hạn chế nhất định. Cụ thể việc tuyên
truyền mới tập trung làm tốt ở khu vực đô thị, các trung tâm huyện
mà chưa đến rộng khắp được vùng sâu, vùng xa, từng khu dân cư nơi có
bà con dân tộc thiểu số sinh sống. Phương thức tuyên truyền vẫn còn
đơn điệu, thiếu hấp dẫn và chưa có sự phối hợp chặt chẽ với nhau
giữa ngành văn hoá thông tin với các cấp chính quyền, Mặt trận Tổ
quốc, các đoàn thể... Đó là chưa kể đến tình trạng kinh phí eo hẹp
cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, nội dung công tác tuyên
truyền. Trong khi đó các thế lực thù địch vẫn không ngừng lợi dụng
trình độ dân trí thấp, kinh tế đồng bào khó khăn để chia rẽ, lôi kéo
đồng bào tin theo chúng.
Để triển
khai kế hoạch tuyên truyền, vận động nhân dân vùng đồng bào dân tộc
thiểu số thực hiện “nếp sống văn minh, từng bước xóa bỏ các luật tục
lạc hậu” ở tỉnh Lâm Đồng, nhằm tạo chuyển biến tích cực và đạt kết
quả thiết thực, bên cạnh trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị,
thì trách nhiệm của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc các cấp, các tổ chức
thành viên là rất lớn. Để công tác tuyên truyền, vận động có hiệu
quả, cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở
khu dân cư” do Mặt trận phát động và chủ trì cần được phối hợp, lồng
ghép với các phong trào, cuộc vận động khác của các đoàn thể, các tổ
chức thành viên. Vị trí, vai trò của Ban Công tác Mặt trận ở khu dân
cư cần được củng cố và đẩy mạnh lên một bước. Phương châm hoạt động
phải là gần dân, sát dân, lắng nghe và am hiểu đầy đủ tâm tư, tình
cảm, nguyện vọng của dân.
Ban
Thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các huyện, thị, thành
phố trong tỉnh ngay khi xây dựng kế hoạch hướng dẫn, chỉ đạo Uỷ ban
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các xã, phường, thị trấn trên địa bàn cần
phối hợp với các tổ chức thành viên triển khai thực hiện một số mô
hình điểm ở khu dân cư để rút kinh nghiệm nhân ra diện rộng.
Trong quá
trình tổ chức thực hiện, Mặt trận các cấp cùng chính quyền, các đoàn
thể phải chăm lo phát huy vai trò của người tiêu biểu, ông cậu, già
làng, nhân sĩ, trí thức, người có uy tín, chức sắc các tôn giáo...
trong cộng đồng tham gia tuyên truyền, vận động, giáo dục bà con dân
tộc thiểu số học tập nếp sống văn minh, tiến bộ, từng bước xóa bỏ
các tập tục lạc hậu, mê tín, dị đoan... Hàng năm phải có đánh giá sơ
kết việc triển khai thực hiện và căn cứ nội dung, tiêu chí để bình
xét danh hiệu “Gia đình văn hoá”, “Khu dân cư tiên tiến”, “Khu dân
cư văn hoá”.
Có thể
thấy rằng, công tác tuyên truyền, vận động nhân dân vùng đồng bào
dân tộc thiểu số “xây dựng nếp sống văn minh” ở tỉnh Lâm Đồng nhiều
năm qua, đã được các cấp, các ngành trong tỉnh thường xuyên quan tâm
tổ chức thực hiện nhằm xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh. Trong
đó, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu
dân cư” mà trọng tâm là xây dựng gia đình văn hoá, khóm, ấp, xã,
phường đạt chuẩn văn hoá là hạt nhân có ảnh hưởng sâu sắc nhất. Dù
vậy, các hoạt động thông tin tuyên truyền, văn hoá, văn nghệ phải
được đẩy mạnh hơn một bước để có nhiều tiến bộ, đáp ứng ngày càng
tốt hơn nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, phục vụ có hiệu quả
nhiệm vụ chính trị ở địa phương, góp phần vào việc xây dựng đời sống
văn hoá, xã hội lành mạnh, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân
tộc, cụ thể:
- Từ
những định hướng đúng đắn mà Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII)
mang lại, từ tỉnh đến cơ sở cần có kế hoạch, lộ trình phát triển đời
sống văn hoá, tinh thần của các tầng lớp nhân dân mà cụ thể là đồng
bào các dân tộc thiểu số cho những năm trước mắt và cả lâu dài. Muốn
vậy, phải có kế hoạch phát triển nguồn nhân lực, chuẩn bị đội ngũ
cán bộ quản lý và cán bộ trực tiếp tổ chức các hoạt động văn hoá cơ
sở có đủ trình độ chính trị và chuyên ngành về văn hoá cơ sở. Đặc
biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ là người dân tộc tại chỗ để
họ có thể gắn bó lâu dài với cơ sở, có khả năng am hiểu thực tiễn,
phong tục, tập quán của đồng bào.
- Thông
qua việc tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Lâm
Đồng đã cho thấy cần thiết phải tổ chức xây dựng được các mô hình
điểm “xây dựng nếp sống văn minh, từng bước xóa bỏ các luật tục lạc
hậu” đối với từng dân tộc, từng vùng. Mỗi mô hình hay, có hiệu quả
cần thiết phải tổ chức sơ kết, đánh giá và điều quan trọng phải tổ
chức học tập và nhân rộng được mô hình điểm trong thực tế; phải có
kế hoạch nuôi dưỡng để các mô hình đó không chỉ tiếp tục phát triển
mà còn phát triển theo hướng đa dạng, phong phú. Với yêu cầu và đặc
trưng phải là phong trào của dân tự tổ chức, dân nuôi, mới đảm bảo
được sự phát triển lâu dài, bền vững.
- Cấp
tỉnh, huyện và từng cơ sở tùy theo yêu cầu, đặc điểm, điều kiện địa
phương thường xuyên duy trì và khôi phục lại các lễ hội, phong tục
tập quán tốt đẹp, có thể gắn kết với cuộc vận động “Toàn dân đoàn
kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”, Ngày hội Đại đoàn kết
toàn dân (18-11) hàng năm để thông qua đó lồng ghép các nội dung văn
hoá mới.
- Coi
trọng việc biên soạn tài liệu, các chương trình văn hoá phù hợp với
từng đối tượng, từng dân tộc bằng cả hai thứ tiếng phổ thông và
tiếng dân tộc đáp ứng yêu cầu của cán bộ cơ sở và nhân dân. Quan tâm
chú trọng để đáp ứng các yêu cầu về thông tin, cập nhật thông tin
chung và thông tin của tình hình địa phương cơ sở, nhất là các thông
tin có tính chất trao đổi kinh nghiệm hoạt động văn hoá, giúp nâng
cao trình độ cán bộ cơ sở và nhân dân.
- Ngành
văn hoá thông tin nên phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể tổ
chức điều tra, khảo sát nhằm đánh giá, thống kê lại các di tích lịch
sử văn hoá cơ sở, giữ gìn, bảo tồn các giá trị văn hoá vật thể và
phi vật thể đối với từng dân tộc thiểu số, từng địa bàn, giúp kịp
thời ngăn chặn tình trạng “chảy máu”, mất gốc văn hoá.
* Chuyên viên Ban Tôn giáo - Dân tộc, cơ quan Uỷ ban Trung ương Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam |