GÓP Ý VÀO ĐỀ ÁN

PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

Lời Tòa Soạn :
Hội nghị góp ý kiến xây dựng đề án giám sát , phản biện của       Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Giám sát và phản biện xã hội, lý do tồn tại của Mặt trận

     Toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân, nói đã rõ như vậy mà vẫn chưa thấy đủ, Bác Hồ còn nhấn mạnh: Chỉ thuộc về nhân dân. Ngay sau khi Chính phủ cách mạng lâm thời được thành lập, Bác nêu rõ quan điểm: Dân là chủ, Chính phủ là đầy tớ của dân.

Toàn bộ quyền lực chỉ thuộc về nhân dân là Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và để không lầm lẫn, vô tình hay cố ý, đã có lời giải thích rất cụ thể và chính xác như sau:

Nhân dân không bao giờ trao chủ quyền của mình, quyền lực chính trị của mình cho bất kỳ ai. Nhân dân không trao cho Nhà nước quyền sở hữu của chủ quyền mà chỉ trao cho Nhà nước quyền sử dụng để thực hành chủ quyền của mình và chỉ trao quyền sử dụng ấy một cách rất hạn chế về thời gian và về cái diện bao quát nội dung của chủ quyền. Đồng thời nhân dân luôn luôn kiểm tra, giám sát Nhà nước trong việc sử dụng phần quyền được trao ấy, nếu thấy cần thiết thì nhân dân thu lại, không trao quyền sử dụng ấy nữa.

Giám sát cơ quan Nhà nước, giám sát cán bộ là quyền của dân, quyền của những người chủ đất nước đối với những quan chức được dân trao quyền sử dụng để thực hành chủ quyền của mình. Chức năng quan trọng hàng đầu của Mặt trận là giám sát và phản biện, đó là trách nhiệm của Mặt trận với dân với Đảng và cũng là lý do tồn tại của Mặt trận. Sau Đại thắng mùa xuân 1975, đất nước lún sâu vào cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp, dân chủ không còn nữa, giám sát trở nên xa lạ với rất nhiều người dân còn Mặt trận dần dần hành chính hoá, đảng hóa và cách bố trí cán bộ, những người sắp về hưu, điều về Mặt trận làm cho Mặt trận không có thực lực không thể hoạt động độc lập, trở thành một cơ quan của tỉnh, nhiều nơi cán bộ vẫn gọi là "đầu sai" của cấp uỷ.

Thực đáng sợ khi nhìn lại hơn 30 năm qua vắng hẳn vai trò giám sát của dân, của Mặt trận và cái giá ta phải trả khi không có dân chủ đã quá đắt. Sau Đại hội Đảng lần thứ VI, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh rất lo lắng trước đội ngũ lãnh đạo ở Trung ương xa dân, quan liêu rất trầm trọng, hàng chục năm đứng ngoài sự giám sát của dân, không tự phê bình và phê bình, kinh tế trì trệ bế tắc vì không chịu nghe dân, nhất là những ý kiến ngược. Ông nói với báo chí:

Giải quyết nội bộ xuất hiện lần đầu chỉ ở cơ quan lãnh đạo bên trên rồi vì dột từ nóc nếu nhanh chóng trở thành phổ biến xuống đến các cơ quan lãnh đạo bên dưới, "vùng cấm" tràn lan đâu cũng có "vùng cấm" không được phê bình, đụng chạm, trong đảng đương nhiên xuất hiện những "siêu đảng viên" hàng chục năm chẳng phải tự phê bình, tự kiểm điểm nhưng khen ngợi, tâng bốc thì quá nhiều, quá đáng cùng với tuyên dương, đề bạt. Đây là thứ đặc quyền, đặc lợi tệ hại nhất làm cho nhiều cán bộ lãnh đạo chẳng cần học tập, nâng cao năng lực lãnh đạo, trau dồi đạo đức vẫn bình chân như vại, giữ hết chức vụ chủ chốt này đến chức vụ chủ chốt khác, chỉ thấy có lên không có xuống, có người năng lực lãnh đạo, quản lý và tư cách đạo đức rất hạn chế lại giữ những mấy chức vụ quan trọng (trích trong bài "Cái nóc", báo Đại Đoàn Kết ngày 3-3-1990).

Nhiệm kỳ Đại hội VI, báo chí đã đề nghị cần công khai, minh bạch, dân chủ trước hết trong đảng rồi thì ngoài dân mới có dân chủ, phải dân chủ hoá công tác cán bộ và loại bỏ quan niệm bảo thủ cho công tác cán bộ phải bí mật, mọi đảng viên dù giữ bất cứ chức vụ gì đều bình đẳng trước kỷ luật, pháp luật...

Rất tiếc đến Đại hội VII, cái cũ lại trở về nguyên vẹn, lại khép kín tất cả. "Vùng cấm" và "siêu đảng viên" xuất hiện càng nhiều. Dựa vào các thứ đặc quyền đặc lợi, nhiều cán bộ cao cấp được nuông chiều quá đáng: không có trách nhiệm cá nhân, không có từ chức, cách chức, tại Quốc hội vẫn chưa có bãi miễn và bỏ phiếu tín nhiệm, rất thiếu vắng giám sát và phản biện xã hội của dân và Mặt trận, cấp uỷ Đảng được giới thiệu tham gia bộ máy Nhà nước không phải tranh cử và do Đảng chỉ định... Một số cán bộ cao cấp hàng chục năm để ngành mình xảy ra bao bê bối, không hoàn thành nhiệm vụ nhưng không những không bị kỷ luật mà còn được đề bạt.

Một đảng duy nhất lãnh đạo, duy nhất cầm quyền dứt khoát phải có một mặt trận có đủ trình độ, năng lực, dũng khí giám sát và phản biện xã hội nếu không đảng sẽ đơn độc, dễ lâm vào cảnh "mẹ hát con khen hay" khi hệ thống chính trị đã bị Nhà nước hóa, đảng hóa. Chưa bao giờ bệnh thành tích lại lây lan khắp các bộ, ngành, các địa phương như 10 năm gần đây. Cùng với tham nhũng, lãng phí, sức tàn phá của bệnh thành tích ghê gớm nếu mới chỉ nhìn vào ngành giáo dục đào tạo, hậu quả vô cùng tai hại của bệnh thành tích còn phải nhiều năm mới khắc phục được. Ở đâu cũng có dối trá, lừa bịp, dân và cán bộ biết cả nhưng không nói được, nói ở đâu và nói có được an toàn không? Từ lâu dân và cán bộ vẫn mong mỏi khắc khoải bao giờ Mặt trận trở lại với chức năng đích thực được ghi trong hiến pháp: Mặt trận giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ công chức Nhà nước. Đây là vấn đề sống còn của đất nước, càng chậm càng khó xoay chuyển tình hình.

Đại hội Đảng lần thứ X đã thấy cần phải tổ chức cho dân giám sát, và trong hai ngày 3 và 4-7, UBTƯMTTQ Việt Nam đã tổ chức hội nghị quan trọng để thực hiện Nghị quyết của Đại hội X, lấy ý kiến góp vào dự thảo đề án giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Các đại biểu phát biểu tại hội nghị đều hướng về mục tiêu: mở rộng dân chủ, thực hiện dân chủ tối đa mới có thể giám sát và phản biện xã hội, Đảng phải thấy xót xa nếu để dân thiếu dân chủ vì đã thiếu dân chủ thì dân bị oan khuất đành nín chịu. Nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đã nhận xét: dân chủ bị vi phạm rất nặng nề, giám sát và phản biện xã hội là yêu cầu rất bức thiết.

Giám sát và phản biện xã hội là quyền của dân, giám sát và phản biện xã hội là lý do tồn tại của Mặt trận, là trách nhiệm của Mặt trận với dân, với Đảng. Đảng là thành viên lãnh đạo của Mặt trận, Đảng cần tạo mọi điều kiện để Mặt trận hoàn thành nhiệm vụ lịch sử: đưa giám sát và phản biện xã hội vào cuộc sống, trở thành một nếp sinh hoạt thường xuyên ở mọi nơi trong cả nước. Chỉ có dân thông qua Mặt trận, thực hiện quyền giám sát và phản biện xã hội mới có thể giúp Đảng và Nhà nước chống tham nhũng, chống đói nghèo, chống tụt hậu có hiệu quả, mới có thể làm trong sạch bộ máy Nhà nước và đảm bảo trong Đảng không còn "vùng cấm" và "siêu đảng viên".

(Thái Duy – Báo Đại đoàn kết)

Về đầu trang

Cần xây dựng đội ngũ có tâm và có tầm

GS Lưu Văn Đạt

 Phản biện xã hội là một vấn đề mới, một chủ trương mới, một khái niệm mới cần được làm rõ.

Phản biện thường được hiểu là việc xem xét, đánh giá chất lượng một công trình khoa học trước một Hội đồng chấm thi, nghiệm thu đề tài (Từ điển tiếng Việt, Đại từ điển tiếng Việt).

Theo QĐ số 22/2002/QĐ-TTg ngày 30-1-2002 của Thủ tướng Chính phủ, phản biện được hiểu là "hoạt động cung cấp các thông tin, tư liệu, cùng các ý kiến phân tích đánh giá tính khả thi và các kiến nghị về sự phù hợp của nội dung đề án đối với mục tiêu và các điều kiện ràng buộc ban đầu hoặc thực trạng đặt ra".

Theo tôi, khái niệm phản biện với nội dung là đánh giá chất lượng của một dự án (chính sách pháp luật) là nêu rõ những điểm đồng ý và chưa đồng ý (quan điểm, chủ trương, tính khả thi...) và đề xuất chính kiến về những vấn đề còn có ý kiến khác nhau... mang tính khoa học. Đó là một đặc điểm quan trọng của công tác phản biện. Với nội dung trên, "phản biện" hoàn toàn không đồng nghĩa với "phản bác" và trái ngược với "bài bác".

Phản biện xã hội chỉ ra tính chất, mục đích của hoạt động phản biện, lập trường của bên phản biện, và lực lượng có trách nhiệm tổ chức việc phản biện.

Hoạt động phản biện xã hội mang tính xã hội sâu sắc (tính xã hội đồng nghĩa với tính nhân dân); bên tổ chức phản biện và phản biện phải đứng trên lập trường của nhân dân, "đại diện cho quyền lợi hợp pháp và nguyện vọng chính đáng của nhân dân, bảo đảm lợi ích của toàn xã hội và yêu cầu của đất nước. Do đó, phản biện xã hội phải thực sự giúp cho bên yêu cầu được phản biện (Bên A) đưa ra quyết định đúng đắn.

Cụm từ phản biện xã hội của Mặt trận xác định tư cách, vai trò của Mặt trận trong hoạt động phản biện xã hội (Mặt trận bao gồm UBMT và các tổ chức thành viên).

Về phạm vi, xuất phát từ mục đích và khả năng của Mặt trận, phản biện xã hội của Mặt trận cần giới hạn vào một số chủ đề quan trọng, có ý nghĩa quốc kế, dân sinh, có liên quan đến đường lối, chính sách, quan điểm của Đảng; pháp luật của Nhà nước; Chủ trương lớn của các cấp chính quyền.

Với phạm vi nêu trên, bên yêu cầu phản biện là cơ quan Đảng, là chính quyền (Bên A). Bên được yêu cầu phản biện là Mặt trận, cụ thể là UBMT và các tổ chức thành viên (Bên B).

Thời điểm tổ chức phản biện đương nhiên phải trước thời điểm Đảng ra quyết định về đường lối chính sách; Cơ quan Nhà nước ban hành văn bản pháp luật, quyết định, chủ trương.

Về điều kiện bảm đảo, theo tôi có một số vấn đề:

- Thống nhất nhận thức về phản biện xã hội (khái niệm, mục đích, yêu cầu, cơ chế tổ chức phản biện xã hội..., trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

- Đảng (Bộ Chính trị hoặc Ban Bí thư) và Nhà nước (Quốc hội) ban hành các văn bản làm cơ sở chính trị và pháp lý cho việc thực hiện chủ trương phản biện xã hội (Mặt trận có trách nhiệm tham gia chuẩn bị các văn bản).

- Xác lập cơ chế phản biện xã hội: thoả thuận giữa Bên A và Bên B; xử lý các tình huống bên A nhất trí hoặc không nhất trí với ý kiến phản biện của bên B; cung cấp thông tin, tư liệu về vấn đề yêu cầu phản biện...

- Tập hợp xây dựng một đội ngũ chuyên gia có trình độ chính trị, chuyên môn, có chính kiến, có tư duy độc lập, thực sự "phụng công, thủ pháp", theo tinh thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh, thực sự có "tâm", nắm và hiểu được nguyện vọng chính đáng, hợp lý của dân và có đủ năng lực phản biện.

(UBMT và các tổ chức thành viên có trách nhiệm tập hợp, xây dựng đội ngũ chuyên gia tư vấn, phản biện xã hội).

Có biện pháp bảo đảm thực sự dân chủ trong phản biện xã hội, sự bình đẳng, việc đối thoại thẳng thắn giữa hai bên (yêu cầu phản biện và phản biện), không có bất kỳ áp lực nào.

* Xem báo Đại Đoàn Kết từ số 53 ra ngày 11-1-2006

Về đầu trang

 Phản biện là có đồng tình, có phản đối, có chấp nhận và có bổ sung

 Nguyễn Mạnh Cầm

(Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn đối ngoại và kiều bào UBTƯMTTQ Việt Nam)

 Về cơ bản tôi đồng tình với bản dự thảo Đề án giám sát và phản biện xã hội của UBTƯMTTQ Việt Nam, tuy vậy tôi xin bổ sung một số ý kiến để làm rõ hơn một vài vấn đề nội dung của phản biện. Hiện nay Mặt trận đang thực hiện ba nhiệm vụ rất quan trọng. Thứ nhất là động viên quần chúng nhân dân thực hiện đường lối, chính sách. Thứ hai là giám sát. Thứ ba là vấn đề phản biện xã hội. Trong những nhiệm vụ này, theo tôi nhiệm vụ phản biện xã hội là cực kỳ quan trọng. Chính vai trò của Mặt trận được thể hiện rõ hơn, cao hơn là thông qua vài trò này. Thực chất của vấn đề phản biện xã hội là thực hiện quyền làm chủ của dân trong điều kiện một Đảng cầm quyền, để làm cho đường lối, chủ trương của Đảng được thể hiện một cách đúng đắn nhất, đầy đủ nhất nguyện vọng của quần chúng nhân dân. Những vấn đề này được thể hiện thông qua một tổ chức duy nhất đại diện cho quần chúng nhân dân, tổ chức đó là Mặt trận. Mặt trận Tổ quốc là tổ chức duy nhất có thể đoàn kết được quần chúng nhân dân, mà không có tổ chức nào khác có thể đoàn kết được như vậy, trên nguyên tắc và phương châm là đại đoàn kết toàn dân.

Theo tôi, khi đề cập đến khái niệm "phản" không nên nghĩ "phản" là chống lại. Phản biện không có nghĩa chỉ có phản đối mà phải hiểu có đồng tình, có phản đối, có chấp nhận, có bổ sung. Phản biện trên tinh thần xây dựng, chứ không phải phản biện là chống lại tất cả. Đồng ý với những vấn đề đúng với nguyện vọng, lợi ích của nhân dân, phản đối là không đồng tình với những chủ trương đi ngược lại lợi ích của nhân dân, chấp nhận những điều tương đối tốt và bổ sung lại những điều chưa tốt. Chính những điều này thể hiện tinh thần xây dựng của phản biện. Sở dĩ có vấn đề này là vì dân chủ đang trở thành xu thế lớn trên thế giới, vai trò của quần chúng nhân dân cũng ngày càng được chú trọng hơn. Dân chủ là một động lực phát triển của xã hội, là một xu thế, đặc biệt cần thiết khi chúng ta tiến hành hội nhập với quốc tế. Khi chúng ta bước vào hội nhập thì chúng ta phải thể hiện tinh thần dân chủ của nhân dân một cách toàn diện, và có làm được như thế thì trong quá trình hội nhập chúng ta mới không bị ảnh hưởng của những thế lực có ý đồ xấu.

Để thực hiện yêu cầu phản biện thì Mặt trận nên làm thế nào? Theo tôi Mặt trận phải thay đôỉ cách làm việc để thực hiện việc phản biện một cách tốt hơn. Bởi vì trong tất cả những nhiệm vụ của Mặt trận mà tôi vừa nêu ở trên thì vấn đề giám sát có thể ở cơ sở làm là chính, nhưng phản biện và góp ý kiến thì phải ở cấp trung ương. Cấp trung ương mới có thể góp ý kiến với Bộ Chính trị để thay đổi, sửa đổi bổ sung đường lối, chính sách. Còn những chính sách đó được thực hiện ở địa phương thì sẽ do Mặt trận địa phương, cơ sở góp ý kiến trong quá trình giám sát. Để cụ thể hoá vấn đề này phải có sự phân công, những đường lối chủ trương lớn thì phải do cấp trung ương quyết định, cấp tỉnh và huyện chủ yếu phản biện về những chủ trương, chính sách thực hiện ở cơ sở. Phải qua quá trình giám sát ở địa phương mới thể hiện được chủ trương, chính sách đó đúng hay sai, chấp nhận hay không chấp nhận.

Trong điều kiện thông tin như hiện nay, muốn có những ý kiến phản biện đúng, chính xác phải có hệ thống thông tin tốt, nhanh nhạy, nhưng đồng thời cũng phải có hệ thống phân tích thông tin trên cơ sở khoa học để thấy thông tin nào thực sự đúng của đa số, cái nào là không phải, chỉ là của thiểu số. Đòi hỏi cấp bách của Mặt trận hiện nay là phải có hệ thống tiếp nhận và xử lý thông tin, trên cơ sở đó để Mặt trận dựa vào đấy đưa ra những ý kiến của mình. Thứ hai là đội ngũ cán bộ phải có trình độ chuyên môn. Khi đặt ra vấn đề phản biện thì các Hội đồng tư vấn của Mặt trận sẽ có nhiệm vụ nặng nề hơn, từng lĩnh vực phải được đòi hỏi chuyên sâu hơn để có thể nghiên cứu dư luận quần chúng, nguyện vọng quần chúng. Dựa trên cơ sở đó Mặt trận mới có thể đưa ra những đề xuất với trung ương một cách chính xác, đầy đủ. Mặt khác, chúng ta phải xây dựng một cơ chế kèm theo trong quá trình thực hiện việc phản biện, chẳng hạn như cơ chế giữa Mặt trận và Ban Bí thư, Quốc hội, và Thường trực Chính phủ để sau khi Mặt trận có ý kiến phản biện thì các cơ quan trung ương liên quan phải có tiếp thu, có phản hồi.

H.T (ghi)

Về đầu trang

 Làm rõ mặt trái để làm sáng tỏ mặt phải

Nguyễn Thị Xuân Mỹ

Chủ tịch Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ mồ côi VN

Tôi đồng tình với việc Mặt trận chủ động dự thảo đề án giám sát và phản biện xã hội. Trước khi nói đến giám sát và phản biện chúng ta cần bàn tới những khái niệm về vấn đề này. Giám sát thì cũng đã bàn nhiều lần, đã thực hiện thí điểm và cũng có báo cáo kết quả. Nhưng cho đến nay chúng ta chưa có dịp thảo luận đầy đủ để có những kết luận xác đáng về vai trò giám sát của Mặt trận. Có nhiều ý kiến khẳng định chúng ta thực hiện vai trò giám sát rất tốt nhưng cũng có những ý kiến nêu chưa bằng lòng với vai trò giám sát như thế.

Việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh là một cách chúng ta thực hiện giám sát đối với các cơ quan nhà nước là cấp chính quyền ở địa phương xuống tận thôn làng, ấp bản. Tuy nhiên về vấn đề này còn có hai luồng ý kiến khác nhau, người thì bày tỏ thái độ đồng tình nhưng cũng có nhiều ý kiến chưa đồng tình với việc làm này. Ví dụ như Tổ trưởng dân phố mà đưa ra giám sát và lấy phiếu tín nhiệm thì nhiều người không đồng tình vì chức danh Tổ trưởng dân phố bây giờ người ta cho rằng là "quyền rơm vạ đá", mời người ta còn chưa làm mà còn bắt người ta viết bản kiểm điểm. Thậm chí nhiều người còn mong rằng khi lấy phiếu tín nhiệm thì họ không đạt yêu cầu. Nhưng cũng có những người lại thấy việc đưa ra lấy ý kiến sẽ bổ sung cho họ những cách làm tốt nên họ thấy rất thiết thực. Về vấn đề này chúng ta nên nghiên cứu thêm một thời gian nữa để có sự điều chỉnh cho thích hợp. Còn về những vấn đề giám sát khác, như: giám sát cán bộ công chức đảng viên ở khu dân cư như thế nào thì tôi cho rằng nên tập trung vào giám sát việc thực hiện nhiệm vụ chức trách của họ ở địa phương hay là cơ quan họ được giao nhiệm vụ và đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức, lối sống. Ngoài ra chúng ta cũng thực hiện hình thức giám sát khác như tham gia đóng góp ý kiến cho các cơ quan quản lý Nhà nước, hay như vấn đề giới thiệu nhân sự... Như vậy về vấn đề giám sát chúng ta đã thực hiện từ rất lâu rồi, ngay trong những nội dung của công tác Mặt trận nhưng chúng ta vẫn chưa có kết luận chính xác, cụ thể về vấn đề này. Thời gian tới chúng ta cần có cách thức để làm rõ hơn về hiệu quả của việc thực hiện các nội dung này.

Về nội dung của đề án phản biện xã hội, trong phần mục tiêu của phản biện, đối với Đảng chúng ta đặt vấn đề là chúng ta "được tham gia với Đảng" và "được quyền hình thành văn bản". Ý kiến của riêng tôi cho rằng hai từ "được" trong nội dung này thể hiện vai trò, vị trí của Mặt trận hơi "nặng nề". Tôi nghĩ là làm sao phải thể hiện trách nhiệm của chúng ta với Đảng chứ không phải chúng ta "được". Vai trò của Mặt trận phải được khẳng định cao hơn chữ "được".

Còn về vấn đề dân chủ, thì theo tôi chúng ta phải làm sao để thực hiện được dân chủ một cách thực sự, chứ không phải dân chủ hình thức.Phải phân biệt được dân chủ của ai và với ai chứ không phải dân chủ một cách tuỳ tiện. Dân chủ với người này mà không dân chủ với người khác thì đó trở thành không công bằng. Trong vấn đề giám sát và phản biện thời gian qua chúng ta nói nhiều như vậy nhưng sự phản hồi của giám sát và phản biện còn ít quá. Tình trạng những phản ánh kiến nghị có trả lời hồi âm còn ít quá. Đây là một thực tế làm hạn chế vấn đề dân chủ. Chúng ta chưa có cơ chế quản lý cụ thể để thực hiện trọn vẹn vai trò giám sát và phản biện. Sự tiếp thu phản hồi về những kiến nghị của dân còn rất hạn chế, điều đó chứng tỏ sự yếu kém trong cách quản lý. Mà cơ chế quản lý là hết sức quan trọng, nó quyết định tới hiệu quả của quá trình giám sát và phản biện của Mặt trận.

Để việc giám sát và phản biện ngày càng được thực hiện tốt hơn chúng ta phải nâng cấp nó lên. Tiến hành phản biện phải đề cập nhiều hơn đến mặt trái, nói tới mặt trái để làm sáng tỏ mặt phải của vấn đề chứ không phải chỉ tìm ra những mặt trái. MTTQ phải tiến hành phản biện những vấn đề lớn, những vấn đề vĩ mô. Còn ở cấp địa phương thì phản biện những vấn đề của địa phương.

(Báo Đại Đoàn kết)

Về đầu trang

  Chính dân là người phản biện

Đinh Văn Tư

(Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam)

Tôi muốn đề cập đến ba vấn đề trong đề án phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam. Trong từ điển không có khái niệm "phản biện xã hội" mà chỉ có khái niệm "phản biện". Phản biện hiểu theo một nghĩa là đánh giá một công trình nào đó. Không một lĩnh vực nào, một xã hội nào không cần tới sự phản biện. Vấn đề đặt ra là, ai là người tham gia phản biện? Đây là vấn đề của dân. Nhà nước của chúng ta là của dân, do dân và vì dân. Chính người dân mới là người phản biện, còn ai đó chẳng qua là người đại diện cho dân mà thôi.

Người dân sẽ phản biện theo cách nào? Thứ nhất là phản biện trực tiếp, trong quy chế dân chủ gọi là dân chủ trực tiếp, đấy là dân chủ xã hội. Một đường đi không đúng, dân có thể phản biện được, một ngôi nhà làm sai, hay một câu nói của cấp uỷ địa phương không chính xác, dân có thể phản biện được. Tính quần chúng của phản biện xã hội là ở đó. Thứ hai là dân chủ đại diện, thông qua dân chủ đại diện quần chúng có thể nói lên và bày tỏ ý nghĩ của mình, bởi quần chúng không thể biết tất cả, phải dành cho và thông qua người đại diện. Đảng ta là Đảng cầm quyền, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể là người đại diện. Nhưng đại diện hợp pháp và hợp lý nhất, đó là Mặt trận. Nếu Mặt trận không làm đúng chức năng thì quyền dân chủ đại diện của Mặt trận sẽ bị mất, Mặt trận sẽ không làm tốt được chức năng của mình.

Trong quá trình vận hành các quy luật của đời sống xã hội, bao giờ cũng phải tạo được sự cân bằng, cũng như trong thiên nhiên cũng phải tạo được sự cân bằng.Nếu không tạo được sự cân bằng, thì trong xã hội sẽ đổ vỡ. Chính vì vậy phản biện là một cơ chế hết sức cần thiết để đảm bảo cho trạng thái cân bằng của xã hội, để phát triển. Không có phản biện sẽ không có phát triển, không có phản biện không tìm ra chân lý. Ngay trong từng lĩnh vực của cuộc sống đã cần đến sự phản biện: ví dụ đi đứng như thế nào, ăn mặc như thế nào?...là đã cần đến sự phản biện. Phản biện từ gia đình, phản biện từ tổ chức rồi đến phản biện từ xã hội.

Đối với chúng ta, trong điều kiện Đảng cầm quyền duy nhất thì phản biện là hết sức cần thiết. Đặt ra vấn đề này là một nhận thức mới, tiến bộ mới. Về mặt nguyên tắc, phản biện xã hội là phải nói thẳng. Tất cả những vấn đề gì liên quan đến sự phát triển xã hội đều có thể đưa ra để phản biện. Có một vấn đề hết sức quan trọng chúng ta ít nói đến đó là các vấn đề về chủ trương, chính sách liên quan đến cuộc sống. Đối với Mặt trận và các đoàn thể thì phải phản biện có trọng tâm, trọng điểm. Phản biện theo chức năng nhiệm vụ của tổ chức, đồng thời phản biện theo đơn đặt hàng nhưng phải đảm bảo tính độc lập tương đối. Phải có môi trường xã hội lành mạnh thì việc phản biện mới có thể thực hiện được. Chúng ta phải đặt lợi ích của toàn xã hội, mọi tầng lớp xã hội lên trên hết.

(Báo Đại Đoàn kết)

Về đầu trang

 "DÂN CHỦ - TRANH LUẬN - PHẢN BIỆN - ĐỒNG THUẬN"

    Thời gian gần đây, trên các phương tiện thông tin đại chúng đã hình thành một khái niệm mới "phản biện xã hội". Ta hãy suy nghĩ sâu về khái niệm này.

   Lùi lại lịch sử xa xưa, thời mà vua chúa được coi là thiên tử, là đấng tối linh "Thế thiên hành đạo" có nhà hiền triết đã dám nêu lên: "Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh", manh nha cho nhân loại khái niệm "dân chủ".

Vậy thì giữa "phản biện và nói không" và "Văn hóa dân chủ, quán triệt, đồng thuận" có mối quan hệ thế nào?

Đời Trần, trước họa xâm lược của giặc Nguyên Mông, triều đình đã triệu tập Hội nghị Diên Hồng, một sinh hoạt dân chủ "vô tiền nhưng không khoáng hậu" trong lịch sử nước nhà. Tại hội nghị, vua tôi và các bô lão đại diện cho trăm họ đã đồng lòng QUYẾT ĐÁNH. Thế là vì có "dân chủ" cả nước đã "quán triệt" tinh thần của hội nghị mà "đồng lòng" đứng lên đánh giặc cứu nước và đã ba lần đánh thắng đội quân xâm lược Nguyên Mông.

Cũng với tinh thần đó mà Lê Lợi, Quang Trung đã đánh thắng quân xâm lược phương Bắc, giữ vững nền độc lập nước nhà.

Trong chiếu dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long, sau khi phân tích những lợi thế của chốn đế đô mới, Lý Thái Tổ đã hạ bút: "Đấy là ý trẫm, các khanh nghĩ sao?". "Các khanh nghĩ sao?" đó chẳng phải trưng cầu ý kiến, là tranh thủ sự đồng thuận, là dân chủ của một đấng minh quân đó sao?

Xem ra, thời chiến cũng như thời bình, chiến công cũng như phát triển xã hội, cái gốc của thắng lợi chính là ở "dân chủ" và "đồng thuận". Muốn có sức mạnh phải "đồng thuận". Muốn có "đồng thuận" phải "dân chủ". Người xưa đã rất chí lý khi nêu lên các nhân tố của thành công: "Thiên thời, địa lợi, nhân hòa" đặc biệt nhấn mạnh đến "nhân hòa".

Đó là chuyện xưa, là chuyện đáng để cho chúng ta suy ngẫm.

Còn ngày nay? Nhờ có sự đồng thuận xã hội (tức là có dân chủ) mà dân tộc ta đã chiến thắng vẻ vang trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, hai cường quốc hàng đầu của thế giới. Hội nghị Diên Hồng là sinh hoạt dân chủ "vô tiền nhưng không khoáng hậu", sau này ta đã có "Hội nghị chính trị đặc biệt", một "Hội nghị Diên Hồng" thời chống Mỹ. Và không thể không kể đến thành tựu rực rỡ của 20 năm đổi mới đã nâng vị thế của nước ta trên trường quốc tế. Tuy nhiên, muốn tiếp tục tiến lên, nhất là trong thời đại hòa nhập và toàn cầu hóa, xin đừng tự ru ngủ mình bằng quá khứ, xin đừng "Mẹ hát, con khen hay". Chúng ta đã từng vi phạm quá trình "Dân chủ - Đồng thuận": Sai lầm trong cải cách ruộng đất, sai lầm trong hợp tác hóa nông nghiệp, trong cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, trong nhiều nguyên nhân, có nguyên nhân cơ bản là thiếu "dân chủ", chưa lắng nghe ý kiến của dân. Các nhà lãnh đạo đòi hỏi phải "quán triệt" mà không chấp nhận "phản biện".

Danh ngôn phương Tây có câu: "Một hạt cát không làm nên sa mạc, nhưng sa mạc lại được làm nên bởi những hạt cát". Vậy thì mỗi người dân chúng ta cần ý thức rằng mình là một hạt cát làm nên cái "sa mạc dân tộc" đó. Vậy thì mỗi người dân, dù ở thang bậc nào trong xã hội, chí ít cũng làm được những việc đơn giản như: Tham gia giao thông không vượt đèn đỏ, không vứt chuột chết ra đường và nhất là giáo dục con cái thành người tử tế... "Góp gió thành bão". Mỗi người xin hãy "tu thân, tề gia, kiến quốc" (tôi thay khái niệm "trị quốc" bằng "kiến quốc", việc "trị quốc" xin nhường cho các nhà lãnh đạo).

Vậy dân chủ - tranh luận - phản biện - đồng thuận có mối liên quan mật thiết. Trước hết hãy làm cho mọi người nhận thức rõ vấn đề này thì nội hàm của phản biện xã hội sẽ dần dần được làm sáng tỏ hơn trong cuộc sống.

(Báo Đại Đoàn kết)

Về đầu trang

  Xây dựng lực lượng nòng cốt để phản biện

     Chúng tôi nhiệt liệt hoan nghênh quý báo có diễn đàn để bạn đọc tham gia ý kiến vào đề án "Phản biện xã hội" của MTTQ Việt Nam một nhiệm vụ cực kỳ nặng nề nhưng cũng rất đỗi vinh quang.

Sau đây chúng tôi xin chân thành, tham gia một số ý kiến:

Trước hết nên bắt nguồn từ nguyên lý cơ bản "Đường lối nào thì có tổ chức ấy, nhiệm vụ nào thì con người như thế nào cho phù hợp". Để thực hiện được phản biện, Mặt trận và các đoàn thể phải có những con người thật sự có đức tài, dám phản biện và biết phản biện, chứ không nhất thiết phải bao gồm những người chỉ biết thực hiện, tròn trịa không làm mất lòng ai.

Nói đến Mặt trận là bao gồm nhiều lực lượng, nhưng để làm được nhiệm vụ phản biện, Mặt trận cần chọn và xây dựng cho được lực lượng nòng cốt để vừa làm chỗ dựa vừa làm nhiệm vụ tiên phong đột phá. Như trước đây trong kháng chiến toàn dân đánh giặc, muốn có được toàn dân đánh giặc là phải có lực lượng vũ trang với ba thứ quân làm nòng cốt. Từ đó chúng tôi nghĩ Mặt trận nên đầu tư xây dựng và dựa vào Hội cựu chiến binh Việt Nam và Hội người cao tuổi nhất là cán bộ hưu trí trung cao cấp. Vì hiện nay hai tổ chức này có vai trò rất lớn và tiếng nói có trọng lượng khá cao trong xã hội.

Phải có hàng loạt quy định thật chi tiết và cụ thể, nhưng trước hết phải xác định cho được, Mặt trận làm nhiệm vụ phản biện không phải là lực lượng đối trọng với Đảng và Chính quyền mà Đảng vẫn là người lãnh đạo đồng thời là thành viên của Mặt trận. Mặt trận phải là lực lượng nòng cốt, cầu nối vững chắc giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước. Cầu có chắc thì mới nối được, cầu mà nghiêng, thiên về một phía thì cũng chẳng khác gì trượt dây hoặc để biến thành cải lương, hoặc như quân xanh trong diễn tập quân sự.

Một nhiệm vụ to lớn cần phải giải quyết là, mọi chủ trương, đường lối, nhiệm vụ lớn liên quan đến quốc kế dân sinh trước khi Đảng, Nhà nước đưa ra thì nên phổ biến đề cương gồm những vấn đề mấu chốt để Mặt trận phản biện. Hoặc khi đã có nghị quyết rồi vẫn cần sự phản biện của Mặt trận để thấy mặt nào chưa khớp, chưa đúng thì nghị quyết phải điều chỉnh cho phù hợp với lòng dân .

Huy Thăng - Thanh Hà

Về đầu trang

  Phản biện những vấn đề cụ thể, càng cụ thể càng tốt

Vũ Quốc Tuấn

Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam

Trước hết tôi cho rằng trên cơ sở Nghị quyết Đại hội X của Đảng cần xác định rõ hơn nữa vị trí, vai trò của MTTQ. Như chúng ta đã biết, MTTQ Việt Nam là một tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân. Chính vì vậy chúng ta phải xác định thế nào là liên minh chính trị và vị trí, vai trò của tổ chức này đối với Đảng, với Nhà nước ra sao? Cần phải làm rõ hơn để hoạt động của chúng ta thiết thực và chất lượng hơn, tránh hình thức hoá và hành chính hoá công tác Mặt trận.

MTTQ Việt Nam là người đại diện cho nguyện vọng của toàn dân, không phân biệt chính kiến. Đây là vấn đề cực kỳ quan trọng và cũng là vấn đề nhạy cảm.Tuy nhiên cũng phù hợp với mục tiêu mà Đảng đã đề ra, đó là "công bằng, dân chủ, văn minh". Trên tinh thần mục tiêu này, Mặt trận sẽ đoàn kết được mọi tầng lớp nhân dân, kể cả những người khác tư tưởng chính thống.

Mặt trận phải làm sao huy động được sức dân tham gia vào quá trình xây dựng đất nước. Theo tôi đây là vấn đề lớn, thuộc lĩnh vực đổi mới toàn bộ hệ thống chính trị của nước ta hiện nay mà Mặt trận phải tham gia, trong đó có 4 vấn đề lớn phải quan tâm: Một là lĩnh vực tư tưởng, làm thế nào để giải phóng tư tưởng, tôn trọng những ý kiến khác nhau. Thứ hai là vấn đề cán bộ, làm thế nào để vấn đề bổ nhiệm, đề bạt cán bộ là công việc của toàn dân, chứ không phải là việc của một số người. Và làm thế nào để chọn được những người có tài, có đức. Thứ ba, Đảng lãnh đạo Nhà nước, Chính phủ như thế nào, cơ chế lãnh đạo ra làm sao? Thứ tư là vấn đề phát huy vai trò của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.

Về chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận được quy định trong Luật Mặt trận chúng tôi đã xem kỹ một số điều quan trọng trong đó, cụ thể ở những điều 7, 9, 12 và 15 thì thấy chúng ta cần phải có sự sửa đổi vì không còn phù hợp nữa vì nó không cụ thể. Chính vì vậy rất cần có một văn bản hướng dẫn lại, chẳng hạn Nghị quyết liên tịch với Chính phủ, hay Quốc hội cụ thể hoá thêm về chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận trong điều kiện mới, nhận thức mới về vấn đề dân chủ. Riêng về vấn đề Mặt trận tham gia xây dựng hệ thống pháp luật, theo tôi, những vấn đề này đã được quy định trong luật, nhưng tôi thấy Mặt trận chưa thực sự chủ động và thực hiện chưa được nhiều.

Sắp tới, vấn đề đặt ra là làm gì, phản biện những gì? Văn kiện Đại hội X ghi rất rõ, quy định những vấn đề chúng ta được tham gia phản biện rất rộng, bao gồm những vấn đề thuộc đường lối, chính sách, quy hoạch, kế hoạch, vì đây là những vấn đề liên quan đến đời sống của dân. Do đó Mặt trận có thể tham gia phản biện toàn bộ những vấn đề này. Tuy nhiên vấn đề khó là nếu chúng ta tham gia ở giai đoạn "gạo đã nấu thành cơm" rồi thì ít hiệu quả. Theo tôi phải xác định được tư tưởng chỉ đạo trong việc xây dựng luật và phải tham gia từ khâu đó, vì tư tưởng chỉ đạo sẽ chi phối toàn bộ nội dung của luật và của nghị định. Và phải có cơ chế để Mặt trận có thể tham gia được và khi tham gia ý kiến rồi mà không tiếp thu thì phải có cơ chế đối thoại, chẳng hạn như thông qua báo chí, và Quốc hội.

Về vấn đề giám sát, theo tôi đây là vấn đề giám sát cán bộ, công chức khi thi hành những chủ trương chính sách. Giám sát việc và giám sát người, là hai vấn đề có liên quan chặt chẽ với nhau. Giám sát việc, đặt chúng ta trước yêu cầu phải giám sát từ chủ trương đầu tư, xây dựng vì đây mới là vấn đề quan trọng. Về cơ chế giám sát, theo tôi, những chủ trương, chính sách liên quan đến người dân phải được thông báo công khai, minh bạch ở Quốc hội để MTTQ và toàn thể nhân dân có thể giám sát được và phải tổ chức các cuộc tiếp xúc, đối thoại với dân, với Mặt trận, trong đó đề cao trách nhiệm giải trình. Chẳng hạn trên diễn đàn Quốc hội, tôi thấy nên có những kiến nghị cụ thể, không nên chung chung như bản kiến nghị những kỳ vừa qua. Chúng ta phải chất vấn Quốc hội, các bộ ngành về những vấn đề cụ thể, càng cụ thể càng tốt, là những vấn đề liên quan trực tiếp đến cơ quan đó, sau đó phải công khai những nội dung đó trên các phương tiện thông tin để người dân và các đoàn thể được biết là Mặt trận đã kiến nghị những vấn đề như vậy. Có như thế việc bày tỏ chính kiến của dân thông qua Mặt trận mới rõ nét, cụ thể và có ý nghĩa.

(Theo báo Đ Đ K)

Về đầu trang

Muốn giám sát, phản biện xã hội, Mặt trận tổ quốc phải mạnh

Bất cứ thời kỳ nào, các vấn đề trong xã hội cũng rất phức tạp, nhiều mâu thuẫn, xung đột diễn ra hàng ngày. Có vấn vấn đề chúng ta nhìn thấy, nhưng có nhiều vấn đề bị ẩn khó phát hiện. Tổ chức MTTQ chỉ có ở các địa bàn dân cư, còn ở các cơ quan, doanh nghiệp không có, nên việc giám sát và phản biện xã hội là rất khó khăn. Chỉ nói đến địa bàn dân cư, muốn giám sát và phản biện được tốt cũng cần tổ chức MTTQ mạnh. Muốn có Ban Công tác Mặt trận mạnh, trước tiên phải có Trưởng ban nhiệt tình, hiểu biết rộng về lý luận và thực tiễn, biết tập hợp các lực lượng, tổ chức đoàn thể đoàn kết, tạo nên sức mạnh mới thành công.

Thực tế ở các địa bàn dân cư, việc lựa chọn người có khả năng vào chức vụ này rất khó, bởi ai cũng ngại, không muốn làm. Muốn làm tròn mọi việc cần nghị lực, trí tuệ và thời gian, nhưng lại không được hưởng quyền lợi gì. Trong bối cảnh đó, Chi uỷ khu dân cư thường cử người vào chức Trưởng ban công tác Mặt trận cụm, rồi hoạt động được đến đâu hay đến đó, không đòi hỏi nhiều.

Việc tổ chức Ban công tác Mặt trận theo khu vực do công an phường khoanh ranh giới quản lý là chưa hợp lý, không thể có hiệu quả cao. Ví dụ: cụm 1 phường Minh Khai gồm cụm 1A (7 tổ dân phố, 1 chi bộ) và cụm 1B (gồm 3 tổ dân phố, 1 chi bộ). Hai chi bộ lãnh đạo một Ban công tác Mặt trận, nên kết quả hoạt động của Ban này được đến đâu cũng không quan trọng, dường như tồn tại cho có vẻ dân chủ chứ nói gì đến chức năng giám sát và phản biện.

Đảng và Nhà nước mong muốn MTTQ và các đoàn thể thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội. Muốn thực hiện được chức năng đó có hiệu quả thiết thực, cần phải có cơ chế, tổ chức hệ thống MTTQ hợp lý, chặt chẽ và có chế độ đãi ngộ phù hợp để khuyến khích người làm. Cụ thể là: Mỗi cụm dân cư có 1 Chi bộ, 1 Ban công tác Mặt trận, tập hợp các tổ chức: tổ dân phố, chi hội người cao tuổi, chi hội cựu chiến binh, chi hội phụ nữ, đoàn thanh niên. Không nên để nhiều chi bộ lãnh đạo một Ban công tác Mặt trận; Chi uỷ giới thiệu người để nhân dân cụm dân cư bầu vào chức Trưởng ban công tác Mặt trận cụm. Người giữ chức vụ này cũng được hưởng phụ cấp hàng tháng (có thể hưởng mức như tổ trưởng hoặc tổ phó tổ dân phố). Nhà nước cũng cần có quy định về chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn, quyền lợi của chức danh Trưởng ban công tác Mặt trận cụm dân cư.

Với tổ chức hệ thống MTTQ chặt chẽ, hợp lý, hoạt động có hiệu quả sẽ thực hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội mà Đảng, Nhà nước và nhân dân mong muốn.

(Theo báo Đ Đ K)

Về đầu trang

TRAO ĐỔI VỀ: MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

VỚI CHỨC NĂNG PHẢN BIỆN XÃ HỘI

Phản biện xã hội là một hoạt động rộng rãi mang tính nhân dân và có tổ chức, là việc một tổ chức đưa ra những chứng lý, lý lẽ, căn cứ khoa học để làm rõ bản chất của một vấn đề, một sự kiện nào đó, là cơ sở để đưa ra một một chủ trương, chính sách, quyết định hợp lý, hợp pháp.

Tuy nhiên, phản biện xã hội không phải là phản bác. Sự khác nhau giữa phản biện xã hội và tham gia góp ý kiến là việc bên tham gia gửi những ý kiến theo nhận thức của mình để bên nhận ý kiến đóng góp tham khảo trước khi ra quyết định. Phản biện xã hội nằm ở mức độ cao hơn. Mục đích của phản biện xã hội là bằng những căn cứ khoa học và thực tiễn để làm sáng tỏ bản chất của vấn đề, những ưu điểm, hạn chế, chưa hợp lý của sự việc, để đảm bảo tính khả thi của chủ trương, chính sách, quyết định khi được ban hành và đi vào cuộc sống. Yêu cầu của phản biện xã hội là thông qua phản biện xã hội phải đưa ra được những căn cứ khoa học xác đáng chứng minh được tính khả thi của một quyết định, để quyết định đó khi đi vào cuộc sống mang tính hợp lý. Kết quả của phản biện xã hội là một cơ sở để bên được phản biện ra quyết định. Phạm vi của phản biện xã hội là tất cả các vấn đề có liên quan đến quốc kế dân sinh, của số đông một tập thể, của một gia tầng xã hội đều phải được đưa ra để phản biện tính khoa học, hợp lý. Về cơ chế phản biện xã hội: Phải có cơ chế "đặt hàng" giữa bên đặt hàng là bên A và bên nhận đặt hàng là bên B (Uỷ ban MTTQ Việt Nam). Trước khi ban hành quyết định có mức ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, bên A phải đặt vấn đề đề nghị bên B tổ chức đưa vấn đề đó ra để phản biện xã hội làm cơ sở cho việc ra quyết định. Uỷ ban MTTQ các cấp phải xây dựng được các hội đồng tư vấn về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội... gồm những chuyên gia đầu ngành có kiến thức chuyên môn sâu rộng, am hiểu đời sống xã hội, có tâm huyết, đồng thời xây dựng được đội ngũ cộng tác viên đông đảo, có trình độ cao. Các điều kiện bảo đảm để thực hiện phản biện xã hội: Đảng phải có nghị quyết về vấn đề phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam để các cấp uỷ Đảng tổ chức triển khai quán triệt và có kế hoạch chỉ đạo thực hiện thống nhất. Nhà nước phải ban hành đạo luật về phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam thể hiện hiệu lực Nhà nước đối với những vấn đề phải được phản biện xã hội trước khi được ban hành, tức là phải có cơ sở chính trị và cơ sở pháp lý của vấn đề phản biện xã hội. MTTQ Việt Nam phải tập trung chỉ đạo xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận đủ về số lượng, có trình độ chính trị, chuyên môn cao đáp ứng được yêu cầu của công tác phản biện. Phải tổ chức quán triệt sâu rộng trong các cấp, các ngành và quần chúng nhân dân về cơ chế, chính sách, đề án, kế hoạch phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam thật sâu rộng. Vấn đề không kém phần quan trọng là Uỷ ban MTTQ Việt Nam các cấp phải được độc lập về vấn đề tài chính, không thể áp dụng chế độ cấp kinh phí cho Uỷ ban MTTQ các cấp như một ngành. Một vấn đề khác có tính quyết định chất lượng phản biện xã hội của Mặt trận là: Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Mặt trận các cấp không thể bị bất cứ áp lực từ bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào trong hoạt động phản biện xã hội. Phản biện xã hội phải được triển khai đồng bộ ở cả bốn cấp, những năm trước mắt nên chỉ tập trung làm ở cấp Trung ương và cấp tỉnh, sau đó rút kinh nghiệm triển khai ra diện rộng ở cả cấp huyện, cấp xã. Về mối quan hệ giữa phản biện xã hội và giám sát: hai vấn đề này có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau, hỗ trợ cho nhau, vấn đề này là tiền đề, là cơ sở của vấn đề kia và ngược lại.

Chỉ có thể phản biện xã hội tốt nếu công tác giám sát của MTTQ Việt Nam được triển khai thực hiện tốt, thực chất và đồng bộ, có hiệu quả. Phản biện xã hội cũng là một kênh quan trọng để MTTQ Việt Nam tham gia giám sát việc ban hành các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, để những chủ trương, chính sách, pháp luậl đó có tính hợp pháp và hợp lý, có tính khả thi cao và được thực tiễn cuộc sống chấp nhận³

              Võ Anh Tuấn

       (Uỷ ban MTTQ tỉnh Hà Tĩnh)

Về đầu trang

Tiếng nói phản biện của Mặt trận phải được pháp luật thừa nhận

 Nguyễn Khánh, nguyên Phó Thủ tướng,

Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam

Phản biện xã hội là một khái niệm chưa có trong từ điển tiếng Việt. Theo tôi , Mặt trận sẽ tham gia phản biện xã hội trên danh nghĩa được Đảng và nhà nước công nhận nhân danh tiếng nói của nhân dân nêu nhận xét, kiến nghị của mình bằng văn bản hoặc phát biểu trực tiếp tại hội nghị chính thức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận về các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Trước khi ban hành một chủ trương, chính sách nào đó, Mặt trận đều có thể tham gia phản biện các vấn đề, nhưng cần chọn vấn đề đích đáng mà nhân dân mong đợi. Mặt trận cũng phải nêu được chính xác những điều không đúng, không hợp lý, và cùng tìm giải pháp tốt nhất cho những chủ trương chính sách đó. Phản biện không có nghĩa là chỉ bác bỏ mà phải nhận xét một cách vô tư khách quan, thẳng thắn cả những mặt tốt, mặt xấu. Nhưng quan trọng nhất là phải nêu được những điều chưa tốt, chưa hợp lý, và những điểm cần sửa đổi, bổ sung. Phản biện xã hội khác với phản ánh, tham gia góp ý kiến như Mặt trận vẫn làm hiện nay. Tiếng nói phản biện xã hội của Mặt trận phải được pháp luật thừa nhận, và bắt buộc các cơ quan hữu quan phải nghiên cứu, xem xét. Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý phải đảm bảo cho việc phản biện xã hội của Mặt trận đạt hiệu quả thực tế chứ không mang tính hình thức. Phản biện xã hội của Mặt trận cũng không mang tính chất thẩm định để đi tới quyết sách cuối cùng, nhưng phải được xem xét nghiêm túc để thẩm tra lại trước khi đưa ra quyết định một vấn đề quan trọng.

Muốn thực hiện tốt chức năng phản biện xã hội, Mặt trận phải hội đủ hai điều kiện. Thứ nhất, Mặt trận phải có thực lực, chẳng hạn như đội ngũ cán bộ có trình độ năng lực, có dũng khí. (Tôi không quan niệm MTTQ Việt Nam là một tổ chức đối trọng với Đảng và Nhà nước). Nhưng muốn phản biện được, Mặt trận phải có ngay các biện pháp để nâng cao trình độ đội ngũ lãnh đạo, chuyên viên. Cán bộ, lãnh đạo Mặt trận phải có điều kiện làm việc thế nào đó để đảm bảo cả về vật chất lẫn tinh thần. Mặt trận cần chủ động kiến nghị Đảng, Nhà nước về chế độ chính sách để đảm bảo đủ điều kiện cho Mặt trận phản biện xã hội. Trước hết phải thực hiện hai việc. Thứ nhất là TƯ Đảng cần có chỉ thị cho các cấp uỷ Đảng về việc MTTQ Việt Nam tham gia phản biện xã hội. Thứ hai là Nhà nước cần ban hành một pháp lệnh hay nghị định về phản biện xã hội của Mặt trận. Trong đó phải nêu rõ MTTQ Việt Nam có trách nhiệm, quyền hạn thế nào trong việc thực hiện chức năng phản biện xã hội. Cụ thể như Mặt trận được phản biện đối với những chính sách, chủ trương nào, trong phạm vi nào, phản biện theo yêu cầu của Đảng, Nhà nước hay Mặt trận được quyền tự chọn vấn đề phản biện. Theo tôi, Mặt trận phải được quyền lựa chọn vấn đề phản biện, được quyền yêu cầu cơ quan chủ trì đề án, dự án, dù có là Quốc hội hay TƯ Đảng cũng phải mang đề án, dự án sang trình để Mặt trận tham gia phản biện. Vấn đề nữa là Mặt trận được quyền cung cấp thông tin cần thiết ở mức nào để phản biện. Và ý kiến phản biện của Mặt trận có được công khai không, công khai ở mức nào hay vẫn phải giữ bí mật?... Những quy định cụ thể về quyền hạn, trách nhiệm của Mặt trận trong phản biện phải được làm rõ chứ không thể nói chung chung. Cũng phải quy định rõ, cấp uỷ Đảng, cơ quan Nhà nước phải tiếp thu, trả lời thế nào đối với các ý kiến phản biện của Mặt trận. Những vấn đề Mặt trận phản biện mà cơ quan chủ trì đề án, dự án thấy không tiếp thu được thì phải giải thích thế nào, Mặt trận sẽ trao đổi lại thế nào hay là thôi, trường hợp Mặt trận không đồng tình với quyết định đó thì sao? Hay các cơ quan Đảng, Nhà nước không trả lời lại các ý kiến phản biện của Mặt trận, hay thấy đúng mà không tiếp thu thì sao?... Tất cả đều phải được quy định rõ thì tiếng nói phản biện của Mặt trận mới có hiệu quả, có giá trị, ý nghĩa thực sự trong đời sống xã hội.

Điều kiện thứ hai là Mặt trận phải được tự chủ về tài chính. Mặt trận không thể nhận kinh phí hoạt động từ Bộ Tài chính như hiện nay, mà phải được nhận phân bổ ngân sách từ Quốc hội, từ HĐND các cấp. Để thực hiện phản biện xã hội, Mặt trận sẽ phải có rất nhiều chi phí chính trị như nhóm họp các chuyên gia, đại diện các ngành các giới, đi tiếp xúc tìm hiểu tâm tư nguyện vọng nhân dân,...Nếu cứ tiếp nhận kinh phí như một cơ quan Nhà nước thì sẽ không đảm bảo hoạt động được. Thay đổi cơ chế tài chính như trên sẽ làm thay đổi quan trọng tính chất hoạt động của Mặt trận. Mặt trận phải được độc lập, tự quyết về tài chính thì mới đảm bảo có tiếng nói khách quan. Nếu cứ duy trì cơ chế tài chính xin cho thì e là nói gì cũng khó.

(Theo Báo Đại Đoàn Kết)

Về đầu trang

Công tác cán bộ - nội dung quan trọng của phản biện

 Phạm Hữu Bồng

Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Chúng tôi đồng tình với chủ trương xây dựng và thực hiện Đề án giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, vì đây là vấn đề lớn có ý nghĩa rất quan trọng, đảm bảo sự đồng tình của người dân đối với các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà Nước. Vấn đề là làm thế nào để người dân phát huy dân chủ; để người dân được đóng góp tiếng nói thiết thực của mình đối với Đảng, Nhà nước, rồi từ đó có sự tiếp thu và có điều chỉnh của Đảng, Nhà nước đáp ứng được nguyện vọng chính đáng của dân..

Theo tôi, để Đề án này hoàn chỉnh còn nhiều vấn đề phải đưa ra lấy ý kiến, chẳng hạn như về khái niệm, về hình thức, về đối tượng phản biện. Dư luận rất hoan nghênh Mặt trận thực hiện chính sách nhân đạo, từ thiện, giúp đỡ người nghèo. Đây là lĩnh vực xã hội Mặt trận và các tổ chức thành viên thực hiện rất tốt. Thế nhưng về mặt chính trị, ví dụ như về giám sát, phản biện xã hội thì Mặt trận làm còn hình thức và kém hiệu quả. Do đó tôi nghĩ thời điểm này đưa ra vấn đề này là rất đúng. Mặt trận hoàn toàn có thể đại diện cho quần chúng nhân dân giám sát và phản biện xã hội. Mà theo tôi, đây mới chính là lĩnh vực mà chúng ta thực sự nên đầu tư, quan tâm để thực hiện. Thời gian qua chúng tôi rất bức xúc vì những kiến nghị và đề xuất của các tổ chức thành viên lên Quốc hội hầu như không được một vị bộ trưởng nào quan tâm trả lời thông qua kiến nghị của Mặt trận. Vấn đề Mặt trận giới thiệu người ra ứng cử Quốc hội cũng vậy. Khi người ta có khuyết điểm thì Mặt trận lại không được có ý kiến gì, thậm chí không ai hỏi ý kiến Mặt trận. Trong vấn đề nhân sự, tôi nghĩ tiếng nói của Mặt trận chưa được xem trọng.

Mặt khác, trong dự thảo Đề án phản biện xã hội khái niệm phản biện phải được xác định cụ thể, rõ ràng. Tôi không đồng tình với ý kiến cho rằng, phản biện xã hội khác với phản biện khoa học. Trái lại tôi thấy phản biện xã hội cũng là phản biện khoa học. Những người phản biện nói chung ở cả hai lĩnh vực và khía cạnh này đều không thể nói lấy được mà phải dựa trên những luận cứ khoa học và thực tiễn để chứng minh cho luận điểm của mình trước những vấn đề chưa đúng, chưa hợp lòng dân trong các chủ trương, đường lối, chính sách. Tôi cho rằng, phải phản biện cả trong quá trình chuẩn bị đường lối, cả trong quá trình thực thi chứ không phải chỉ phản biện trong thời điểm hình thành tư tưởng, đường lối. Trên thực tế thời gian qua đã chứng minh nhiều chính sách sau khi ra thực tế rồi vẫn được đưa ra phản biện và đã được thay đổi. Chính vì vậy chúng ta phải xác định rõ ràng khái niệm phản biện xã hội để xây dựng những nội dung liên quan, chứ không nên để tình trạng mỗi người hiểu khái niệm phản biện một cách khác nhau.

Một vấn đề rất quan trọng tôi cho rằng cần phải phản biện đó là công tác cán bộ. Vấn đề cán bộ sẽ quyết định công tác giám sát và phản biện của chúng ta được thực hiện hiệu quả như thế nào.Vừa rồi trong đợt chất vấn Quốc hội chúng ta đổ lỗi hết cho cơ chế, nhưng theo tôi vấn đề ở đây chính là công tác cán bộ. Cái gốc của vấn đề là công tác cán bộ. Như Bác Hồ vẫn nói: Cán bộ tốt thì công việc thành công, cán bộ xấu thì công việc không đạt. Phải bắt đầu bằng công tác cán bộ, nếu không thì dù chủ trương, đường lối, chính sách có nhưng sẽ không ai đưa vào cuộc sống.

(Theo Báo ĐĐK)

Về đầu trang

Cuộc sống rất cần phản biện xã hội

 Từ khi Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nan đưa ra đề án phản biện xã hội, thì khái niệm phản biện và cụm từ phản biện xã hội được sử dụng khá nhiều trên các kênh thông tin đại chúng. Đó cũng là điều dễ hiểu, bởi việc phản biện thực ra cũng là bản chất của sinh hoạt cộng đồng.

Chúng ta cần thấy rằng, thực tiễn cuộc sống là một bức tranh rất sinh động của phản biện xã hội. Ví như muốn cho vấn đề dân chủ dân sinh, công bằng xã hội, kỷ cương phép nước... được tôn trọng và thực thi triệt để, thì phải có những tiếng nói chính thống của đông đảo quần chúng nhân dân, bởi không ai khác, mà chính nhân dân là tác nhân sản sinh ra những luận điểm có tính chân lý.

Từ sinh hoạt tổ chức cho nhân dân tham gia góp ý vào bản kiểm điểm công tác và tự phê bình của Chủ tịch HĐND và Chủ tịch UBND cấp xã vừa rồi, cho thấy tính phản biện xã hội được bộc lộ rõ nét hơn bao giờ hết, lần đầu tiên người dân được phép có tiếng nói phản biện về những điều dân biết, dân bàn, dân kiểm tra, câu chuyện mà lâu nay họ chỉ có nghe chính quyền nói, chứ chưa được nói cho chính quyền nghe như bây giờ.

Theo nghĩa tích cực, hành động phản biện là một loạt các động thái giải quyết rốt ráo những mặt hạn chế, những tiêu cực, những yếu kém, những cản trở... làm cho sự vật hiện ra đầy đủ hơn, rõ ràng hơn và sự việc được trong sáng hơn, minh bạch hơn.

Hiện nay, trên diễn đàn cả nước đang cùng nhau trao đổi vấn đề chống tiêu cực trong ngành giáo dục - đào tạo, với một cụm từ ngắn gọn và dễ hiểu là “Nói không với tiêu cực”, từ diễn đàn này rất nhiều ý kiến tâm huyết của các tầng lớp dân cư, các thành phần xã hội đã bộc lộ, ảnh hưởng của diễn đàn này là hàng loạt các vụ việc tiêu cực trong ngành giáo dục - đào tạo được phanh phui.

Để cho phản biện xã hội đạt được mục tiêu tích cực của nó, thì phải có định hướng phản biện, hiểu một cách nôm na rằng phản biện phải có nơi, có chỗ, có người nói và người nghe; phạm vi, quy mô, nội dung phản biện như thế nào phải được tính toán, cân nhắc thấu tình đạt lý trên cơ sở phát huy quyền dân chủ, nhưng trên hết và trước hết thì phải xác định mục đích phản biện là gì, đi tới đâu?

Ai cũng biết khi phản biện trở thành một diễn đàn xã hội, thì bao giờ cũng có hai mặt tích cực và tiêu cực. Còn việc lợi dụng diễn đàn dân chủ này, để phản biện những vấn đề gây hại cho dư luận xã hội, mất phương hướng, hoang mang dẫn đến tình trạng mất an ninh xã hội…, tất nhiên điều đó sẽ có lợi cho một số kẻ cơ hội và cuộc sống chân chính sẽ không bao giờ chấp nhận kiểu phản biện như vậy.  

MAI MỘNG TƯỞNG
(Phó Bí thư Thường trực Quận ủy Sơn Trà - TP Đà Nẵng)

Về đầu trang

Để thực hiện tốt vai trò phản biện xã hội

    Để phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam, các đoàn thể nhân dân trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đất nước, Nghị quyết Đại hội X của Đảng đã đề ra một nhiệm vụ mới cho Mặt trận và các đoàn thể nhân dân là: "Nhà nước ban hành cơ chế để Mặt trận và các đoàn thể thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội." Quan điểm của Đảng về vai trò giám sát của MTTQ Việt Nam đã được thể chế hóa tại điều 9, Hiến pháp 1992, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số văn bản pháp luật khác và thực tiễn hoạt động giám sát của MTTQ Việt Nam những năm qua đã có một số kết quả nhất định. Còn phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, các đoàn thể nhân dân là một nhiệm vụ mới, khó và cũng rất nhạy cảm. Tra cứu trên các từ điển tiếng Việt, chưa có từ điển nào đưa ra khái niệm phản biện xã hội mà chỉ có khái niệm "phản biện" là: "đánh giá đúng chất lượng một công trình khoa học khi công trình được đưa ra bảo vệ để lấy học vị trước hội đồng chấm thi". Như vậy, phản biện là sự nhận xét, đánh giá chất lượng về lý luận, thực tiễn và giá trị khoa học của một nhóm nhà khoa học đối với công trình nghiên cứu của một người hoặc một nhóm người khác.

Xuất phát từ quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, tất cả quyền lực đều thuộc về nhân dân và thực tiễn hoạt động của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam, nay là MTTQ Việt Nam gần tám thập kỷ qua, phải chăng Đảng ta đề ra nhiệm vụ "phản biện xã hội" của MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân là sự nhận xét, đánh giá của nhân dân về tính khoa học (phù hợp với qui luật khách quan); tính nhân dân (đáp ứng lợi ích và nguyện vọng chân chính của nhân dân); tính khả thi (phù hợp với thực tiễn của đời sống xã hội). Thông qua MTTQ Việt Nam các đoàn thể nhân dân (nhân dân có tổ chức) đối với các chủ trương của cấp ủy, Đảng ở trung ương và địa phương và đối với pháp luật, kế hoạch, chương trình, chính sách cụ thể của nhà nước về kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại.

Như vậy, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam là nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia xây dựng chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật và chính sách cụ thể của nhà nước, góp phần hoàn thiện các chủ trương, chính sách, pháp luật sát hợp với thực tiễn của đời sống xã hội, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và thể hiện được ý chí, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân. Đồng thời, thông qua hoạt động phản biện xã hội, sẽ góp phần nâng cao vai trò của MTTQ Việt Nam trong việc xây dựng, tập hợp khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao năng lực, sức chiến đấu của Đảng, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả.

Do phản biện xã hội là một nhiệm vụ mới, khó và nhạy cảm, hoạt động này nhất thiết phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và qui định của Nhà nước. Vì vậy, MTTQ Việt Nam cần kiến nghị đề xuất với Đảng có Nghị quyết hoặc Chỉ thị chuyên đề và Nhà nước cần thể chế hóa bằng văn bản pháp luật về phản biện xã hội, để qui định rõ về đối tượng, phạm vi, nội dung, hình thức, cơ chế cụ thể và điều kiện đảm bảo thì MTTQ Việt Nam mới thực hiện tốt được vai trò phản biện xã hội. Xin nêu một số nội dung liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ phản biện xã hội.

Thứ nhất: Phạm vi nội dung phản biện xã hội. Không phải mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước MTTQ Việt Nam đều phản biện mà chỉ phản biện những chủ trương, chính sách, pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụ và lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân, đến tổ chức bộ máy và cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị, những chính sách cụ thể đối với các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài; quyền và trách nhiệm của MTTQ Việt Nam; kế hoạch, chương trình và những chính sách cụ thể về kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại.

Thứ hai: Chủ thể được phản biện xã hội là cơ quan, tổ chức của Đảng, cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương có thẩm quyền xây dựng đề án và thời điểm phản biện xã hội được bắt đầu từ khi khởi thảo dự án, đề án.

Thứ ba: Uỷ ban MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận với tư cách là chủ thể phản biện xã hội có quyền và trách nhiệm: Chủ động đề nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xây dựng dự án, đề án chuyển đến MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên hữu quan văn kiện khởi thảo dự án, đề án và dự thảo dự án, đề án để phản biện. Tổ chức phản biện, gửi kết quả phản biện đến cơ quan, tổ chức hữu quan để giải quyết. Cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xây dựng dự án, đề án trả lời bằng văn bản về việc tiếp thu phản biện của MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên hữu quan. Trường hợp cơ quan, tổ chức được phản biện không tiếp thu kết quả phản biện, thì có quyền kiến nghị lên cơ quan, tổ chức cấp trên trực tiếp hoặc cơ quan tổ chức có thẩm quyền xem xét, quyết định. Được bảo đảm các điều kiện cần thiết để thực hiện phản biện và chịu trách nhiệm trước nhân dân về nội dung phản biện của tổ chức mình.

Thứ tư: Cơ quan, tổ chức với tư cách là chủ thể được phản biện có quyền và trách nhiệm: Đề nghị MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên hữu quan thực hiện việc phản biện đối với dự án, đề án thuộc thẩm quyền xây dựng, ban hành của cơ quan, tổ chức mình từ khi khởi thảo dự án, đề án. Tiếp thu toàn bộ kết quả phản biện, không tiếp thu hoặc tiếp thu từng nội dung của kiến nghị phản biện và trả lời bằng văn bản để chủ thể phản biện biết. Đối thoại với chủ thể phản biện về những nội dung, kiến nghị phản biện khi cần làm rõ. Cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu liên quan đến nội dung phản biện của dự án, đề án theo yêu cầu của chủ thể khi thực hiện phản biện và cấp kinh phí từ dự án, đề án để chủ thể thực hiện phản biện xã hội.

Năm là: nguồn lực trước hết MTTQ Việt Nam cần phát huy là các tổ chức thành viên, các vị nguyên là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam đã nghỉ hưu; các Hội đồng tư vấn, lực lượng cộng tác viên là các chuyên gia trên các lĩnh vực ở từng cấp. Lắng nghe và tổng hợp các ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân, dư luận trên các phương tiện thông tin đại chúng của các tầng lớp nhân dân thông qua Uỷ ban MTTQ và các tổ chức thành viên ở từng cấp. Nguồn tài chính để thực hiện phản biện xã hội do ngân sách nhà nước cấp; từ kinh phí của dự án, đề án và tài trợ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước.

Cuối cùng là quá trình tổ chức phản biện xã hội phải đảm bảo tính Đảng, tính nhân dân, tính trung thực, tính khoa học, khách quan và thiế