Dân tộc Tà Ôi
Tên gọi khác
Tôi Ôi, Pa Cô, Ba Hi, Pa Hi.
Nhóm ngôn ngữ
Môn - Khmer
Dân số
26.000 người.
Cư trú
Sống tập trung ở huyện A Lưới (Thừa Thiên - Huế) và Hương Hóa (Quảng Trị)
Đặc điểm kinh tế
Người Tà Ôi trước đây làm rẫy là chính, gần đây ở một số nơi đồng bào làm ruộng
nước, có vườn cây ăn quả, đào ao thả cá.
Tổ chức cộng đồng
Làng người Tà Ôi theo truyền thống thường có một ngôi nhà công cộng kiểu nhà
rông dựng giữa làng: có vùng lại chỉ có ngôi "nhà ma" dựng ngoài rìa khu gia cư
để hội tụ dân làng khi có lễ hội và sinh hoạt chung.
Từng dòng họ người Tà Ôi có riêng tên gọi, có kiêng kỵ nhất định, có truyền
thuyết lý giải về tên gọi và điều kiêng cữ ấy. Con cái đều lấy họ theo cha, chỉ
con trai được thừa hưởng gia tài. Trưởng họ đóng vai trò quan trọng trong cả
việc làng.
Hôn nhân gia đình
Thanh niên nam nữ Tà Ôi tự do tìm hiểu nhau qua tục đi "sim" tình tự nơi chòi
rẫy. Họ trao vật làm tin cho nhau, rồi nhà trai nhờ người mai mối. Sau lễ cưới,
cô dâu trở thành người nhà chồng. Việc kết hôn giữa con trai cô với con gái cậu
được khuyến khích, nhưng nếu trai họ A đã lấy vợ ở họ B, thì trai họ B không
được làm rể họ A mà phải tìm vợ ở họ C.
Tục lệ ma chay
Người Tà Ôi có tục người chết được vài năm, dòng họ sẽ tổ chức cải táng, lúc này
mới làm nhà mồ đẹp, trang trí công phu và dựng tượng quanh bờ rào mồ.
Văn hóa
Người Tà Ôi có nhiều tục ngữ, ca dao, câu đố, có nhiều truyện cổ kể các chủ đề
phong phú: nguồn gốc tộc người, nguồn gốc dòng họ, cuộc đấu tranh giữa kẻ giàu
với người nghào, giữa cái thiện với cái ác, tình yêu chung thủy v.v... Dân ca có
các điệu Ka-lơi, Ba-boih, Rơin và đặc biệt là điệu cha chấp trữ tình. Chiêng,
cồng, đàn, sáo, kèn, trống, khèn là những loại nhạc cụ thường gặp ở vùng đồng
bào Tà Ôi.
Nhà cửa
Nhà ở của người Ta Ôi là nhà sàn dài phổ biến tại nhiều vùng Trường Sơn - Tây
Nguyên. Nhìn bề ngoài, nhà Ta Ôi kể cả nhà sàn và nhà đất đều có nó hình mai rùa
và đều có "sừng" trang trí hình hai đầu chim cu tượng trưng cho tình yêu quê
hương và tâm tính hiền hòa của dân tộc.
Tổ chức mặt bằng sinh hoạt của nhà ở thống nhất trong toàn dân tộc. Trung tâm
của ngôi nhà là căn mong: nơi thờ tự, tiếp khách, hội họp chung của mọi thành
viên trong nhà. Diện tích còn lại được ngăn thành từng buồng (a song): chỗ ở và
sinh hoạt của các gia đình. Thông thường thì các buồng được bố trí thành hai
hàng theo chiều dọc. Ơở giữa là hành lang dành để đi lại. Đến nay ở những nhà
đất người ta vẫn duy trì bố cục bên trong nhà như vậy.
Trang phục
Cá tính tộc người không rõ nét, nổi bật mà có sự giao thoa của nhiều yếu tố văn
hóa khác trên trang phục. Đồ trang sức bằng đồng, bạc, hạt cườm, xương là phổ
biến. Tục cà răng, căng tai, xăm mình, để tóc lá bài trước trán đã phai nhạt đi.
+ Trang phục nam
Nam giới đóng khố, mặc áo hoặc ở trần.
+ Trang phục
nữ
Phụ nữ có áo, váy, có nơi dùng loại váy dài kéo lên che ngực thay áo.
