Dân tộc Khơ Mú
Tên gọi khác
Xá Cẩu, Mứn Xen, Pu Thênh, Tềnh, Tày Hạy
Nhóm ngôn ngữ
Môn - Khmer
Dân số
43.000 người.
Cư trú
Sống tập trung ở các tỉnh Nghệ An, Lai Châu, Sơn La, Thanh Hóa, Yên Bái.
Đặc điểm kinh tế
Người Khơ Mú sống chủ yếu bằng kinh tế nương rẫy. Cây trồng chính là ngô, khoai,
sắn. Trong canh tác, đồng bào dùng dao, rìu, gậy chọc hốc là chính. Hái lượm săn
bắn giữ vị trí quan trọng, nhất là lúc giáp hạt. Đồng bào nuôi gia súc, gia cầm
chỉ để phục vụ dịp lễ lạt, tiếp khách. Nghề đan lát phát triển. Đồng bào đan các
đồ dùng để vận chuyển, chứa lương thực... Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt
vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc.
Tổ chức cộng đồng
Các họ của người Khơ Mú thường mang tên một loài thú, một loài chim hay một thứ
cây nào đó. Mỗi dòng họ coi thú, chim, cây ấy là tổ tiên ban đầu của mình và họ
kiêng giết thịt và ăn thịt các loại động, thực vật này. Mỗi dòng họ có huyền
thoại kể về lai lịch của tổ tiên chung, người cùng dòng họ coi nhau là anh em
ruột thịt.
Hôn nhân gia đình
Ơở gia đình người Khơ Mú, vợ chồng bình đẳng, chung thủy. Người Khơ Mú có tục
cưới rể một năm, sau đó mới đưa vợ về nhà mình. Khi ở nhà vợ, người chồng đổi họ
theo vợ, còn nếu có con thì con theo họ mẹ, trái lại khi về nhà chồng thì vợ
phải đổi họ theo chồng và các con lại mang họ bố. Người cùng dòng họ không được
lấy nhau, nhưng con trai cô được lấy con gái cậu. Trong việc dựng vợ gả chồng và
trong cuộc sống gia đình, vai trò của người cậu đối với các cháu rất quan trọng.
Văn hóa
Dân tộc Khơ Mú có vốn truyền thống văn hóa lâu đời, tuy cuộc sống vật chất còn
nghèo, nhưng cuộc sống tinh thần khá dồi dào.
Nhà cửa
Đến nay ở nhiều vùng người Khơ Mú vẫn còn du canh du cư. Làng bản của họ thường
cách xa nhau, nhỏ bé, ít dân. Nhà cửa phần lớn làm sơ sài, đồ dùng trong nhà
cũng ít ỏi.
Trang phục
Người Khơ Mú không phát triển nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của
người Thái để mặc. Sắc thái Khơ Mú thể hiện ở trang phục hầu như đã bị phai mờ
tuy trang sức của phụ nữ còn có đôi điểm riêng biệt.
